عشق، کلمهای است که بارها شنیدهایم، گفتهایم و حتی دربارهاش خیالپردازی کردهایم.
اما وقتی نوبت به توضیح یا دفاع از آن میرسد، اغلب مکث میکنیم.
گویی عشق چیزی فراتر از واژههاست؛ احساسی که همه آن را تجربه میکنند، اما کمتر کسی میتواند آن را شفاف و دقیق توصیف کند.
در این مطلب، در کنار هم درباره عشق صحبت میکنیم؛
نه با نگاه شاعرانه صرف، و نه صرفاً علمی،
بلکه با نگاهی انسانی، آگاهانه و کاربردی.
عشق چیست؟
عشق مجموعهای از احساسات، افکار و رفتارهای ماست که با صمیمیت، اشتیاق و تعهد همراه میشود.
این احساس میتواند شامل مراقبت، محبت، اعتماد، جذابیت، محافظت و نزدیکی عاطفی باشد.
شدت عشق در افراد مختلف متفاوت است و در طول زمان نیز تغییر میکند.
بسیاری از ما تجربه کردهایم که عشق میتواند شادی، هیجان، رضایت از زندگی و سرخوشی به همراه داشته باشد.
در برخی افراد، شدت این احساس از حد تعادل خارج میشود؛
تا جایی که فرد کنترل هیجانات مثبت یا حتی منفی را از دست میدهد.
احساساتی مانند حسادت، اضطراب، ترس از دست دادن و نگرانی مداوم.
در مجموع، عشق یک احساس ساده نیست؛
بلکه پدیدهای پیچیده است که از تعاملات مغزی، هورمونی و تجربیات فردی و اجتماعی شکل میگیرد.
ترشح موادی مانند دوپامین، اکسیتوسین و سروتونین در کنار تجربههای زیسته، نقش مهمی در شکلگیری عشق دارند.
عشق از نگاه روانشناسی
در طول تاریخ، فیلسوفان و روانشناسان بسیاری تلاش کردهاند عشق را تعریف کنند،
اما تنها تعداد کمی توانستهاند نظریهای نسبتاً جامع ارائه دهند.
در ادامه به مهمترین دیدگاهها اشاره میکنیم.
نظریه اریک فروم
اریک فروم، عشق را یک استعداد درونی میداند، نه صرفاً یک احساس زودگذر.
از دید او، عشق نیازمند آگاهی، تمرین، مسئولیتپذیری و رشد فردی است.
فروم عشق را به انواع مختلفی تقسیم میکند؛
عشق برادرانه، مادرانه، پدرانه، جنسی، عشق به خود و عشق به خدا.
او معتقد است عشق نیرویی دگرگونکننده است که بدون یادگیری و تلاش آگاهانه، به بلوغ نمیرسد.
نظریه فروید
زیگموند فروید، عشق را پدیدهای ریشهدار در ناخودآگاه میداند.
از نگاه او، عشق چیزی فراتر از غریزه جنسی نیست و بسیاری از انتخابهای عاشقانه، تحت تأثیر عقدهها و تجربیات کودکی شکل میگیرند.
نظریه ویکتور فرانکل
فرانکل عشق را راهی برای معنا بخشیدن به زندگی میداند.
از نظر او، عشق به انسان کمک میکند از خود فراتر برود و حتی در رنج و سختی، معنا پیدا کند.
او عشق را به عشق جسمانی، روانی و روحانی تقسیم میکند.
نظریه استرنبرگ و مثلث عشق
رابرت استرنبرگ در اواخر دهه ۱۹۸۰ نظریه «مثلث عشق» را مطرح کرد.
طبق این نظریه، عشق از سه مؤلفه اصلی تشکیل میشود:
-
صمیمیت
-
اشتیاق
-
تعهد
ترکیبهای متفاوت این سه مؤلفه، انواع مختلفی از عشق را شکل میدهند.
این نظریه یکی از کاربردیترین چارچوبها برای درک روابط عاطفی است.
انواع عشق بر اساس نظریه استرنبرگ
در نظریه استرنبرگ، اگر تعادل میان سه مؤلفه برقرار نباشد، گونههای مختلفی از عشق شکل میگیرد.
در مجموع، هشت نوع عشق تعریف میشود:
فقدان عشق
در این حالت، هیچیک از مؤلفهها وجود ندارد و رابطه سطحی و گذراست.
عشق دوستانه
تنها صمیمیت وجود دارد؛ بدون اشتیاق و تعهد بلندمدت.
عشق پرشور و شهوانی
فقط اشتیاق و کشش جنسی وجود دارد، بدون صمیمیت یا تعهد.
عشق تهی
تعهد هست، اما صمیمیت و اشتیاق از بین رفتهاند.
عشق رمانتیک
ترکیب صمیمیت و اشتیاق، بدون تعهد پایدار.
عشق عاطفی
صمیمیت و تعهد وجود دارد، اما اشتیاق کمرنگ یا غایب است.
عشق مجنونوار
اشتیاق و تعهد بدون صمیمیت؛ معمولاً ناپایدار و پرریسک.
عشق آرمانی
ترکیب متعادل صمیمیت، اشتیاق و تعهد؛ هدف نهایی بسیاری از روابط.
دلایل نادرست برای عاشق شدن یا ازدواج
همه روابط از جای درستی شروع نمیشوند.
برخی انگیزهها میتوانند به رابطهای ناسالم منجر شوند، از جمله:
فشار خانواده، سن یا جامعه
ترس از تنهایی
فرار از مسئولیت زندگی شخصی
اجتناب از رشد فردی
احساس گناه
پر کردن خلأ عاطفی
نیاز صرفاً جنسی
شناخت این دلایل، به تصمیمگیری آگاهانه کمک میکند.
تست عشق استرنبرگ
تست عشق استرنبرگ ابزاری است برای سنجش میزان صمیمیت، اشتیاق و تعهد در رابطه.
نتایج این تست نشان میدهد رابطه شما به کدام نوع عشق نزدیکتر است.
نکته مهم این است که نوع عشق میتواند در طول زمان تغییر کند.
روابط پویا هستند و مؤلفههای عشق ممکن است تقویت یا تضعیف شوند.
سخن پایانی
عشق، پدیدهای ساده و تکبعدی نیست.
نظریه مثلث عشق استرنبرگ، چارچوبی ارزشمند برای درک این پیچیدگی ارائه میدهد.
با شناخت مؤلفههای عشق و بررسی تعادل میان آنها،
میتوان روابط سالمتر، آگاهانهتر و عمیقتری ساخت.
عشق، اگر درست فهمیده شود،
نه فقط یک احساس،
بلکه مسیری برای رشد، معنا و بلوغ انسانی است.